Joku Paralinpikoak

Ludwig Guttman sortu zituen joku paralinpikoak 1960. urtean.  Joku paralinpikoetan edozein ezgaitasun dituzten pertsonek hartzen dute parte eta atleta paralinpikoek Joku Olinpiko tradizionaletan parte hartzeko minima lortzen badute, Joku Olinpiko tradizionaletan parte hartu dezakete.

Historia

Joku paralinpikoak 1948. urtean hasi ziren ekitaldi txiki bat bezala Bigarren Mundu Gudako beteranoekin eta XX. mendeko amaieran kiroletako ekitaldi garrantzitsu bat bihurtu zen.

Joku paralinpikoak sortu baino lehen, ez gaitasunak zituzten kirolariek joku olinpikoetan parte hartzen zuten. Lehenengoa George Eyser (gimnasta) izan zen 1904.urtean hankan protesis bat edukita.

Lehenengo Joku Paralinpiko ofizialak Erroman izan ziren 1960.urtean non 400 atleta (23 herrialde desberdinekoak) parte hartu zuten.

Joku Olinpikoekin lotura

2001.urtean COI (komite olinpiko internazionala) eta CPI (komite paralinpiko internazionala) akordio bat sinatu zuten non esaten zen Joku Olinpikoak prestatzen zituzten herrialdeek Joku Paralinpikoak prestatu behar zituztela ere.

Kirolak

Gaur egun Joku hauetan 23 kirol ezberdin lantzen dira, kirol bakoitzaren barruan hainbat espezialitate desberdinekin (Adibidez: Atletismoan- 100 metroak, jauziak...).

Sailkaketak

10 kategoria ezberdinetan sailkatzen dira 3 talde nagusietan:

Ezgaitasun fisikoa:

• Giarren potentzien ezberdintasuna: normalean izaten da giarrak potentzia txikiagoa dutelako.           Gehienetan medula espinal, espina bifial eta polioagatik izaten ohi da.
• Mugimendu arazo pasiboak: kategoria honetan ez da artrosia kontuan hartzen.
• Gorputzeko atal bat ez edukitzea: defizientzia totala edo partziala gorputzeko atal batena.
• Altura txikiko pertsonek: altura txikituta dagoenan bezoengatik, hankengatik edota enborragatik. Hau gerta daiteke hezur, giharren edo kartilagoen faltagatik.
• Hipertonia: gertatzen da giharrak tentsi handia dutenean eta ezin direnean guztiz luzatu (adibidez burmuineko paralisian).
• Ataxia: giharren kordinazio faltari deritzo (burmuineko paralisiarekin agertzen da).
• Atetosis: ekilibrio gutxiko pertsonak, ohartu gabe mugimenduak egiten dituzten pertsonak eta ezin direnak postura batean gelditu.

Ezgaitasun bisuala dituzten pertsonak.

Ezgaitasun intelektuala dituzten pertsonak.







                        Joku paralinpikoen logoa

Lehen elkarrizketa ezgaitasun intelektualak dituzten pertsonei

Pasadan astelehenean Otxarkoagako zentro formatibora joan ginen bertan dauden ikasle batzuei elkarriztatzeko. Bertan lau ikasleekin topatu ginen, ezgaitasun intelektuala dute eta Javi Conderen atletismo taldean daude. Elkarrizketaren hasieran bakoitzari atletismoko galdera batzuk egin genizkien.

Elkarrizketaren helburuak batez ere ziren:

• Beraiei buruz gehiago jakitea.
• Berain burua nola ikusten duten atletismoan aztertzea.
• Atletismo eta teknologiari buruzko iritzia jakitea.
• Zer zailtasun ikusten duten atletismoan.

Lehenengo elkarrizketatua adimen-atzeratasuna  du, elkarrizketatu hau A deituko diogu. Ak 5 urte daramatza Javi Conderen atletismo taldean. Berak 100 metrotako lasterketetan, krossetan eta millatan parte hartzen du. 5 urte daramatzan arren atletismo uztean pentsatzen dago saskibaloia gogoko duelako. Lasterketetan ikusten duen eragozpen bakarra nekatzen dela da. Izan zuen lesio bakarra izan zen arnasketa arazo bat eta horren ondorioz 3-4  hilabete egon zen entrenatu gabe. 

 Bigarren elkarrizketatua ere adimen-atzeratasuna du, honi I deituko diogu. ik 3 urte daramatza atletismoa egiten eta 1.500, 800 eta 400 distantziako frogetan parte hartzen du. Oraindik ez du atletismoa uzteari pentsatu gustura dagoelako. Ik Espainako garailea izan zen Santanderren ospatutako nazio-mailako txapelketan. Izan duen lesio bakarra izan da oinan izandakoa, meeting batean egin zuena.

Hirugarren elkarrizketatua esklerosis tuberosa dauka (gaur egun %41eko ezgaitasuna du). Hirugarren elkarrizketatu honi F deituko diogu. Aurten hasi da atletismoan. Distantzia luzeetako atleta da. Denbora gutxi daramanez ez du atletismoa uzteari pentsatu. Atletismoan hasteko idea lagun batek gomendatu zion.

Azkenengo elakrrizketatuari M deituko diogu eta Down Sindromea du. Txikitatik egiten du atletismoa eta distantzia laburrak zein luzeak egitea gustatzen zaio, luzeetan hobeto konpontzen den arren. Lesio larriena izan zen kataratetatik operatu ziotenean eta denbora luzean egon zen entrenatu gabe (ondo ikusten ez duenez betaurrekoekin lehiatzenu).

Gero, guztientzako galdera orokorrak bota genituen. Kontatu ziguten beraiek bidegorrietan eta atletismoko pistan entrenatzen dutela. Ez dute guztiek denbora berdina entrenatzen; Mk denbora denbora gutxiago entrenatzen du, Ak 50 minutu eta Fk eta Ik ordu bat. Astreo 3 egunetan entrenatzenatzen dute. Beraien entrenamenduen rutina da lehenengo korrika egitea, gero estiramenduak eta bukatzeko serieak egiten dituzte.

Ez dute usten teknologiaren bidez atletismoko pista hobetu ahal dela. kontatzen digute lasterketa batean gor bat zegoela eta irteera emateko argi bat pizten zuten. Experientzia hau kontatzerakoan pentsatu genuen ez zutela galdera oso ondo ulertu, ikuse genuelako atletismo egokituan teknologia pixka bat erabiltzen delako eta gehiago erabili beharko zelako. ere kontatzen digute beraien atletismo taldean bi itsu daudela eta irakasle batekin lotuta entrenatzen dutela beste toki batzuetatik.

Ikusitako beste arazo bat izan da ez dakitela ondo noiz joan behar diren arinago eta noiz motelago orduan pentsatzen dugu arazo honetan laguntzeko ere gauzen bat egin genezakela.

Azkenean atletismoko beste proba batzuei buruz hitz egin genuen (jaurtiketako eta saltozko probei buruz). Kontatu ziguten beraien taldean ez zela saltoak egiten eta jaurtiketan bakarrik pertsona bat aritzen zela.

Elkarrizketa honetatik atera dugun ideiak dira:

• Ez dira ohartzen beraiek duten ezgaitasunaz (intelektuakak direlako eta ez dira fisikoan ikusten M rena izan ezik).
• Beraien guraso zein entrenatzaileekin elkarrizketa bat izatea hoberena izango zela uste dugu.
• Erritmo aldaketak noiz egin behar duten jakiteko zerbait egin dezakegula uste dugu (batez ere autismoko kasuetan).

Atletismo egokitua

Zer ezgaitazunekin parte hartu ahal da?

• Itsuak
• Gorrak
• Paralisis zerebrala dutenek.
• Lesionatu Meduralak.
• Ezgaitasun fisikoak dutenek

Arau guztiak moldatuta daude eta alda daitezke atleta hauek parte hartzeko behar den neurrian.
Sei federazioo daude elbarrituen kirolarentzako:

• IBSA istuentzako
• INAS-FID (ezgaitasun intelektualak).
• CP-ISRA (paralitiko zerebralak).
• ISOD (anputatuak).
• ISMWSF (lesionatu medularak).
• C.I.S.S (gorrak).

Itsuentzako atletismoa:

XX.mendearen hasieratik parte hartzen dute itsuek atletismoan. Modalitate hau 70 herrialde baino gehiagotan jokatzen da baina beti Istuentzako Kirolen Federazio Internazionalaren (IBSA) araudia betetzen. Atletismoko Federazio Internazionalaren arau berdinak betetzen dira proba guztietan oztopo lasterketan, hesietan eta pertikazko jauzietan izan ezik. Hiru mailetan sailkatzen dira beraien elbarritasunaren arabera:

• B1: guztiz itsuak direnak.
• B2: gainerako ikuste zorrotza dutenek baina ez dira guztiz istuak.
• B3: nahiko gainerako ikustearekin.

IBSAk bi aldaketa egin ditu arautegian itsuentzako:

Atleta gida batekin korrika egin behar du. Gida hau atleta itsua baino korrika gehiago egin behar du atleta itsuari ez oztopatzeko. Gida hau atleta istuari lasterketari buruz informazioa ematen dio.
Kale batetik joan behar diren lasterketetan istuek eta gida bakoitzek bi kale dituzte.

Ezgaitasun fisikoak dituzten atletak:

Badaude atleta hauek parte hartu dezaketen IPC-ren (International Paralympic Commite) txapelketak:

• Joku paralinpikoak.
• Mundu mailako IPC atletismoko txapelketak.
• Herrialdeko IPC atletismoko txapelketak.
• IPCek berretzitutako txapelketak - Grand Prix eta Mundu kopa.
• IPC atletismok onartutako txapelketak- Elbarritu atletentzako txapelketa nazional eta internazionala eta IAAF eta Federazio Nazionalak egindako txapelketak.

Kontuan hartu behar da atletek parte hartzeko baldintza batzuk bete behar dituztela.

Ezgaitasun intelektualak dituzten atletak:

Kirol Federazioen bitartez ezgaitasun intelektuala duten pertsonen parte hartzea sustatzen da, hala nola: FEDDI (lehen FEDEMPS). 1993 urtetik ezgaitasun ezberdinak dituzten pertsonek beraien zailtasunei moldatzen zaien kiroletan parte hartzea bultzatzen du.

Gorrentzako atletismoa:

Atleta gor guztiek egiten dute proba guztiak batera (ez dira gortasun mailatan sailkatzen).

Material bereziak.

• Itsuak beraien gidari lotzeko soka bat erabiltzen dute.
• Gorrei irteera emateko banderak erabiltzen dira.
• Anputazioak dituzten atletentzako protesi arinak erabiltzen dira txapelketetarako
  diseinatutakoak.
• Ahulki gurpildunak erabiltzen dira lasterketetarako eta jaurtiketetarako (jaurtiketetarako ahulkiak finkoak dira, ez dira mugitzen).

Nortzuk gara?

Lauro Ikastolako 1.batxillergoko bi ikasle gara (Leire Urrutia eta Nerea Albizuri). Ikerketa klasertako lana aurkeztuko dugu, gure lana atletismoan eta elbarrituentzako atletismo moldatuan datza.
Biok “Metallio" taldea osatzen dugu.
"100 metros" eta "La teoría del todo" pelikulak ikusi ondoren, gure lana gai horretan oinarritzea erabaki dugu. Bi pelikuletan ezgaitasun desberdinak dituzten pertsonek euren buruari erronka bat jartzen diote. 100 metros pelikulan triathlon bat egitea proposatzen dio bere butuari. Bestaldetik, La teoría del todo pelikulan Stephen Hawking-sen arazoan oinarrituta dago eta nola hitz egiteko gaitasuna euki gabe, hitz egitea ahalbidetzen duen makina bat sortzen du. Gure erronka, horrelako zerbait egitea da baina kirolean aplikatuta. Gainera, proiektu honetan lan egiten dugun bi partaideak, kirola egiten duten eta ezgaitasun bat duten pertsonak ezagutzen ditugu, biok kirola egitea gustuko dugulako, hain zuzen ere atletismoa. Ikerketa lan hau egiteko biok elkartzea erabaki genuen gustu berdinak ditugulako eta gai hau asko interesatzen zaigulako. Atletismoa ikusten dugun hutsunik handiena ezgaitasunak dituzten pertsonentzako languntza da. Horregatik, teknologian oinarrituz haiei laguntza eskeini nahi diegu. Gure taldearen izenari buruz hitz egiten badugu, kirola beste hizkuntza batean jartzea pentsatu genuen. Baina hizkuntza guztietan sport denez, domina hitza beste hizkuntza batera pasatzea erabaki genuen. Hizkuntza erabakitzeko lehenengo joku olinpikoak Grezian izan zirela gogoratu genuen eta greko hizkuntzan jartzea erabaki genuen. Hortik metallio hitza. Atletismoaren ideia euki baino lehen, beste zenbait ideia euki genituen, baina garestiegia edo konplikatuegia zelako, alde batera utzi genituen. Azkenean, orain daukagun gaiarekin gelditu gara.